ابو القاسم سلطانى

334

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

تاريخچه و موارد مصرف در طب سنتى : بامبو را از زمانهاى بسيار قديم مىشناخته‌اند به سانسكريت خود گياه را Vine , Vansa , Vanasa و تباشير را توك كشيرا Tavak - Kashira مىناميده‌اند و از داروهاى بسيار متداول در طب ايوروردا بوده است و واژه پارسى تباشير از همين نام گرفته شده است . اين ماده سخت سيليسى از زمان ساسانيان از سنگاپور و اطراف بنگاله هندوستان به ايران وارد مىشده است و بديغورس پزشك ايرانى آن دوران از تباشير براى درمان استفاده مىنموده است . رازى مىنويسد : بديغورس طباشير را در گرمى و صفرا و جالينوس آن را در آماس گرم چشم سودمند و آن را تحليل‌برنده و سردكننده قوى ذكر نموده‌اند و دمشقى گويد كه تباشير اثر خشك‌كنندگى متوسطى را داشته مقوى معده و برطرف‌كننده غم و اندوه و آفت مىباشد و ماسرجويه گويد كه آن در تهوع و بثورات دهان كودكان موثر بوده و بندآورنده اسهال مىباشد و از گياه قنا هندى به دست مىآيد و خوزى اثر آن را در طپش قلب ذكر نموده است 1 * . هروى مىنويسد تباشير تب‌بر است 2 * و اخوينى تركيباتى از آن را براى آفت ، استفراغ خونى ، سل ، بيماريهاى قلبى ، ورم معده ، بيمارى قند ، زيادى خون قاعدگى ، مسموميت‌ها و تب دق 3 * ارائه داده است 4 * ابو ريحان بيرونى گويد به هندى آن را بنس لوچن 5 * ، توشير و به سريانى قمحادرزا ، طبقشير و طواخشير مىنامند 6 * . طباشير قابض بوده و از ايجاد ترس و وحشت و افسردگى و تجمع خلط صفراوى جلوگيرى مىكند 7 * . ابن بيطار مىنويسد كه رازى به نقل قول از جرجس گويد كه طباشير قوه باه را ضعيف مىنمايد 8 * در بواسير سودمند و مخلوط آن با زعفران نشاطآور و مقوى قلب است 9 * چكاندن قطره تهيه‌شده از آن با روغن بنفشه در بينى ، چشم را تقويت نموده و پاشيدن گرد آن دندان را محكم و سوختگى را بهبود مىبخشد و خوردن آن عطش و التهاب را تسكين مىدهد . چون براى ريه مضر مىباشد آن را با عناب يا عسل يا صبر زرد مىخورند و زياده‌روى در مصرف آن به نيروى جنسى زيان مىرساند . مصطكى و عسل از زيان آن جلوگيرى مىنمايد . سردمزاجان بايد آن را با زعفران تناول نمايند مقدار خوراك طباشير حدود 5 گرم مىباشد 10 * و 11 * . سلطان الحكماء علاوه بر موارد مصرف فوق الذكر مواردى را اضافه مىنمايد كه به اختصار چنين است . طباشير براى استخوانها مناسب است در آب غير محلول ولى با اسيدها 12 * تركيب مىشود به همين جهت ضد سم ترشىهاى معدنى و پادزهر مخصوص سم الفار 13 * مىباشد . سوءهاضمه را بر طرف مىنمايد مخلوط آن با افسنتين و جنطيانا معده را تقويت و مزاج را تعديل مىكند چنانچه اسهال باشد آن را بند مىآورد و اگر يبوست باشد مانند نمك فرنگى 14 * اثر مسهلى دارد و معمولا به جاى طباشير فرنگى 15 * كه جسمى است مركب از اكسيژن و منيزيم فلزى و بدطعم مىباشد طباشير را با آب ليمو تركيب نموده و مصرف مىنمايد . . . وى سپس طرز تهيه طباشير فرنگى و طباشير فرنگى مكلس يا منيزى كلسينه را شرح مىدهد 16 * .